ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΟΣ ΥΛΙΣΜΟΣ
''Θέση-Αντίθεση-Σύνθεση''

Με τον ελληνικό όρο Διαλεκτική που επεκράτησε διεθνώς ως Dialectic σημαίνεται γενικά ο τρόπος της αναζήτησης της όποιας αλήθειας μέσω της δι' αυτήν συζήτησης. Στην Αγγλία παλαιότερα ο όρος αυτός ήταν συνώνυμος της Λογικής όπως και εφαρμοζόταν στη τυπική συλλογιστική των εκάστοτε ρητόρων.
Όμως ο όρος αυτός από την αρχαιότητα αναφέρεται ειδικότερα στη λογική αμφισβήτηση δηλαδή στην αρχική τέχνη του «διαλέγεσθαι» με ερωτήσεις και στη συνέχεια αποκρίσεις. Λέγεται ότι πρώτος που δημιούργησε και εξάσκησε τη τέχνη αυτή ήταν ο Ζήνων ο Ελεάτης, και την οποία στη συνέχεια ανέπτυξε ο Πλάτων.
Στους νεότερους χρόνους εκείνος που εφήρμοσε την Διαλεκτική ήταν ο Καντ και ειδικότερα στη μελέτη των αντιφάσεων που ανακύπτουν όταν χρησιμοποιούνται αρχές της εμπειρικής γνώσης πέρα όμως από τα όρια της εμπειρίας. Αλλά και ο Χέγκελ εφήρμοσε τη Διαλεκτική στη διαδικασία όμως εκείνη με την οποία οι όποιες αντιφάσεις καταργούνται (καταλύονται) από κάποιο ανώτερο επίπεδο αλήθειας.
Η τελευταία αυτή Εγελιανή διαδικασία (όπως γενικότερα καθιερώθηκε και έγινε αποδεκτή) είναι εκείνη που κατευθύνει τελικά την ατομική σκέψη όσο και την παγκόσμια ιστορία, σύμφωνα πάντα με το σχήμα (ακολουθία):
«Θέση» - «Αντίθεση» - «Σύνθεση».
Και αυτή τη διαδικασία ακολουθούν σήμερα όλες οι Επιστήμες στη πρόοδο της γνώσης.
Το φιλοσοφικό Σύστημα "θέση - Αντίθεση - Σύνθεση" του Χέγκελ που έθεσε ως οδηγούσα δύναμη της Ιστορίας την πάλη ανάμεσα στις επιμέρους αντιθέσεις κάθε συνόλου, την "άρνηση της άρνησης", την αντίθεση της θέσης που οδηγεί νομοτελειακά σε μια νέα ανώτερη σύνθεση, εμπλουτισμένη με την εμπειρία τόσο της θέσης όσο και της αντίθεσης,επεξεργάστηκαν οι Κ.Μάρξ & Φ.Ενγκελς.
Ενγκελς και Μαρξ δανείστηκαν απ’ τη διαλεκτική του Χέγκελ μόνο τον «λογικό πυρήνα» της, πετώντας το ιδεαλιστικό της φλούδι. Ο Μαρξ κι ο 'Ενγκελς ανάπτυξαν τη διαλεκτική, δίνοντας της ένα καινούργιο επιστημονικό χαρακτήρα και τη χρησιμοποιήσαν ως βασικό εργαλείο στην διατύπωση της θεωρίας της πάλης των τάξεων.